Laatst bijgewerkt: 25-08-2021

Doe je veel aan sport, eet je gezond en voel je je toch zwak en moe? Dan kan het zijn dat je aan een bepaald gebrek lijdt. Een zinktekort wordt veroorzaakt door een te gering aanbod van het sporenelement zink. Dit kan verschillende lichamelijke en psychische symptomen veroorzaken. Vaak zijn die niet onmiddellijk als zodanig herkenbaar.

Zink is een belangrijk element dat verantwoordelijk is voor veel functies in je lichaam. Als het niet in voldoende hoeveelheden aanwezig is, kan het tot tekorten leiden. In het volgende leer je hoe zo’n tekort kan ontstaan, welke symptomen typisch zijn en wat je kunt doen om een te laag aanbod te dekken. We leggen ook alles uit over zink.

De belangrijkste feiten in het kort

  • Zink is een sporenelement dat van elementair belang is voor de stofwisseling. Het zit ook in talrijke enzymen en is verantwoordelijk voor de functie van vele delen van het lichaam.
  • Een tekort kan leiden tot vele symptomen, die zowel lichamelijk als psychisch-psychologisch kunnen zijn. Deze worden vaak niet onmiddellijk in verband gebracht met een zinktekort.
  • Om een zinktekort te verhelpen of te voorkomen, moet je beslist aandacht besteden aan een aangepaste voeding. Zink komt voor in veel granen, noten, peulvruchten en vruchten.

Definitie: Wat is zinktekort?

Laten we eerst eens uitleggen wat een zinktekort eigenlijk is. Zink is een sporenelement dat bij veel biologische processen betrokken is. Het wordt slechts in kleine hoeveelheden in het lichaam opgeslagen en moet dus regelmatig ingenomen worden. Dit kan door het eten van bepaalde voedingsmiddelen of in de vorm van voedingssupplementen.

Als dit niet in voldoende hoeveelheden gebeurt, kan het lichaam een tekort krijgen. Dit uit zich dan weer in allerlei gebreksverschijnselen, zowel lichamelijk als psychisch. Het is daarom belangrijk om voldoende zink in te nemen. Vaak kan een zinktekort niet direct worden opgespoord.

Achtergrond: Wat je moet weten over zinktekort

Een zinktekort is niet altijd onmiddellijk herkenbaar. Daarom is het belangrijk aandacht te besteden aan mogelijke symptomen. In het volgende laten we je zien hoe een zinktekort kan ontstaan, hoe je het kunt herkennen en waar het sporenelement te vinden is.

Waarom treedt een zinktekort op?

In principe ontstaat een tekort als er te weinig van het betreffende spoorelement in het lichaam aanwezig is, of als het door storingen slechts slecht kan worden benut. In het geval van een zinktekort kan dat verschillende oorzaken hebben

  • Ondervoeding: bij ondervoeding of ondervoeding
  • Slechte benutting: bijvoorbeeld door darmziekten
  • Grotere behoefte: tijdens ziekte of in een groeifase

Er zijn dus verschillende oorzaken die een tekort aan zink in het lichaam kunnen veroorzaken. In elk van deze gevallen is het nodig een verhoogde dosis zink in te nemen. Omdat dit sporenelement betrokken is bij vele functies in het lichaam, is het essentieel voor je (1).

Hoe herken ik een zinktekort?

Als je merkbare symptomen hebt die op een zinktekort wijzen, moet je je laten onderzoeken. Dit is een preventief onderzoek.

Deze symptomen kunnen vaak andere oorzaken hebben en wijzen niet noodzakelijk op een tekort. Maar je moet ook nadenken over de oorzaken van het tekort. Dat kunnen bijvoorbeeld veranderingen in het dieet of een groeifase zijn.

De eerste stap is de symptomen goed te observeren. Zink speelt een essentiële rol bij de instandhouding van het immuunsysteem.

Dit wordt via de darmen opgenomen. Dit orgaan heeft een belangrijke verdedigingsfunctie in het lichaam. Als het verzwakt is, kan zink niet meer voldoende geabsorbeerd worden.

De volgende manier om een zinktekort op te sporen is door een bloedtest te doen. Dit zal je zinkgehalte in het bloed bepalen. Dit gebeurt met behulp van laboratoriumanalyses. Behalve het zinkgehalte worden ook veranderingen in het hormoon cortisol en het aantal bloedcellen onderzocht.

Deze waarden zeggen echter niet per se veel, want zink wordt opgeslagen en een deel ervan wordt in het lichaam opgeslagen. De verdeling is als volgt

  • 60% in de spieren
  • 30% in de botten
  • 10% in andere lichaamsweefsels, zoals de prostaat, lever of hersenen
  • er is slechts 6-12mg/l zink in het bloed zelf

Het lichaam verbruikt eerst de zinkreserves voordat tekort-typische symptomen optreden. Daarom is het meestal te onnauwkeurig om alleen op de bloedtest af te gaan. Je moet ook je lichaam goed in de gaten houden en mogelijke tekenen waarnemen.

Welke symptomen worden veroorzaakt door zinktekort?

Het spoorelement zink is betrokken bij veel fysiologische en biochemische processen in het lichaam. Als er een tekort is, uit zich dat in verschillende symptomen (2, 12).

Deze gaan niet altijd samen met een zinktekort, dus moet je er speciaal op letten.

Lichamelijke symptomen

De lichamelijke symptomen manifesteren zich op vele manieren. Het meest getroffen zijn haar, huid en nagels. Haaruitval kan optreden, evenals uitdroging van de huid en splinteren van de vingernagels. We tonen je andere verborgen tekens in een klein overzicht. (6)

Gevolgen Symptomen
Hormonale stoornissen Vermindering van libido, potentie en vruchtbaarheid
Verstoring van de zintuigen Verminderd gezichtsvermogen, verminderde smaak en verminderde reuk
Verzwakt immuunsysteem Herpes, frequente verkoudheid en griepachtige infecties

In feite kunnen deze symptomen niet altijd aan een zinktekort worden toegeschreven. De verzwakking van het immuunsysteem kan vele oorzaken hebben. Maar het veelvuldig voorkomen van deze symptomen is een duidelijk teken.

Mentale symptomen

Behalve de lichamelijke verschijnselen kan een zinktekort ook mentale en emotionele symptomen veroorzaken. Deze omvatten in het bijzonder vermoeidheid, lusteloosheid en gebrek aan concentratie. Andere tekenen kunnen zijn dat je je moe voelt en dat je prestaties in het algemeen afnemen.

Het is bijzonder belangrijk aandacht te besteden aan kinderen en adolescenten. Hier kan het tekort zich uiten in gedragsproblemen. Deze kunnen bestaan uit schrikkerigheid of onvoorspelbaar gedrag. Bovendien zijn getroffenen onoplettend en gemakkelijk afgeleid.

Waar wordt zink gevonden?

Het sporenelement zink komt in veel voedingsmiddelen voor. Een evenwichtige voeding is belangrijk voor de gezondheid en het persoonlijk welzijn (11). Daarom is het belangrijk op je voeding te letten om mogelijke tekorten te voorkomen.

Top leveranciers van zink zijn peulvruchten, granen en noten.

De voedingsmiddelen met het hoogste zinkgehalte zijn peulvruchten, granen en noten. Deze bevatten tussen 3 en 4,5 milligram zink per 100 gram. Als het om fruit gaat, kun je het beste gaan voor appels, abrikozen en bananen. Sommige kruiden bevatten ook grote hoeveelheden zink. Peterselie en bieslook zijn het lekkerst.

Andere bronnen van zink zijn asperges, pompoen, broccoli en aardbeien. Zoals je ziet zijn er veel verschillende voedingsmiddelen die zink bevatten. Het is dus mogelijk om op verschillende manieren voldoende zink binnen te krijgen.

Behalve met je voeding kun je je zinkinname ook aanvullen met voedingssupplementen. De werkzaamheid van deze supplementen is echter niet bewezen (3).

Zinktekort: De beste tips bij zinktekort

Het herkennen van een zinktekort is niet altijd gemakkelijk. In het volgende leggen we uit wat je kunt doen om een zinktekort te voorkomen. Je leert er ook alles over het onderwerp en de belangrijkste tips.

Hoe kan ik een zinktekort voorkomen?

De beste manier om te voorkomen dat er in de eerste plaats een tekort ontstaat is de juiste voedingsmiddelen te eten (4, 5).

Kijk goed naar wat je elke dag eet en hoeveel zink er in de respectieve voedingsmiddelen zit. Je kunt dit als basis gebruiken om je dieet in de toekomst te plannen.

Afhankelijk van je persoonlijke zinkbehoefte kun je bepalen hoeveel je dagelijks moet innemen. Omdat zink in veel producten zit, is een dieet dat aan je behoeften voldoet in het begin geen probleem. Zorg er niettemin voor dat je voedzaam en gevarieerd eet.

Je kunt bijvoorbeeld overeenkomstige groepen vormen waaruit je je bijbehorende maaltijdplan kunt samenstellen.

Schrijf alle voedingsmiddelen op en hun gehalte per 100 gram, zodat je een goed overzicht hebt. Dan kun je gerechten maken. Dit kan in het begin wat tijd en moeite kosten, maar na een tijdje zal deze verandering normaal voor je zijn.

Je krijgt ook een idee van wat je moet eten om in je behoeften te voorzien.

Hoe kan ik een zinktekort verhelpen?

Als je merkt dat je een of meer van de hierboven genoemde symptomen hebt en ze regelmatig ervaart, is het eerste wat je moet doen een arts bezoeken. Daar kun je een bloedonderzoek laten doen. Dit kan verdere aanwijzingen geven voor een tekort. Dan moeten, indien mogelijk, de oorzaken worden vastgesteld, zodat je ernaar kunt handelen.

Je arts kan je waardevolle tips geven. Een andere mogelijkheid is om naar een apotheek te gaan voor advies. Daar krijg je meer goede tips en oplossingen. Er zijn verschillende mogelijkheden, afhankelijk van de oorzaak.

Zinkmangel

Een zinktekort kan veel symptomen uitlokken. Daarom is het belangrijk een tekort te voorkomen. (Image source: StockSnap / pixabay)

Op de lange termijn heeft het beslist zin om je dieet te veranderen. Zorg ervoor dat je voldoende zink in je maaltijden opneemt om in je behoefte te voorzien.

Vervolgens vertellen we je wat je individuele behoeften zijn. Als je andere ziekten hebt die meer zink nodig hebben, moet je altijd je arts raadplegen.

Wat is mijn dagelijkse behoefte aan zink?

De individuele behoefte hangt af van verschillende criteria. Daartoe behoren natuurlijk leeftijd, lengte en gewicht. Bovendien hebben zwangere vrouwen, moeders die borstvoeding geven of kinderen in de groeifase aanzienlijk meer nodig dan de gemiddelde (10).

We hebben de eisen uitgesplitst naar leeftijd om een goed gemiddelde te laten zien.

Leeftijd Zinkbehoefte in milligram per dag
0 tot 12 maanden 0,5 tot 2
1 tot 15 jaar 3 tot 7
2 tot 65 jaar en ouder 7 tot 10

Een ander criterium dat hier buiten beschouwing werd gelaten is het geslacht. In het algemeen hebben mannen een grotere behoefte aan zink dan vrouwen. Als je meer informatie nodig hebt over je persoonlijke behoeften, kan een arts je helpen.

Hoe kan ik zink aanvullen?

Een andere manier om het belangrijke sporenelement binnen te krijgen is een supplement met zink (7, 8). Zinksupplementen verlagen de bloedsuikerspiegel in het bloed. Dit is vooral aan te bevelen voor mensen met overgewicht.

Een ander effect dat zinksupplementen hebben op mensen met een zinktekort is dat ze het peil van CRP in het bloed verlagen. Dit is een eiwit dat wordt aangemaakt als gevolg van ontstekingen.

Volgens de aanbeveling van het Duitse Federale Instituut voor Risicobeoordeling (BfR) mag je niet meer dan 6,5 milligram zink per dag innemen. Het is belangrijk op te merken dat zinksupplementen geen volledige voeding vervangen, maar alleen als supplement genomen moeten worden (9).

Een gevaar kan een overdosis zink zijn. Daarom moet je altijd oppassen dat je niet te veel neemt. Gemiddeld kun je als volwassene tot 40 milligram per dag innemen.

Overschrijding van deze hoeveelheid kan leiden tot onaangename bijwerkingen door vergiftiging. Deze omvatten misselijkheid, diarree en braken.

Conclusie

Een zinktekort kan leiden tot onaangename symptomen die in lichamelijke en mentaal/emotionele categorieën verdeeld kunnen worden. Een tekort kan echter ook voorkomen worden door er speciaal op te letten dat je inname van het sporenelement aan je behoeften voldoet. Dienovereenkomstig moet je je dieet aanpassen en zo nodig veranderen.

Ondanks een vermoeden van een mogelijk tekort, is het niet altijd gemakkelijk dit te bevestigen. Daarom moet je de tekenen over een langere periode waarnemen. Je kunt ook een bloedonderzoek door een arts laten doen.

Als je toch een tekort hebt, is het zinvol je dagelijkse inname te verhogen. Naast de juiste voeding kun je ook zinksupplementen nemen.

Beeldbron: Aberheide / 123rf

Referenties (12)

1. Barbara Becher, Abwehrkräfte stärken mit Zink, Karl F. Haug Verlag, in: MVS Medizinverlage Stuttgart GmbH & Co. KG, Erfahrungsheilkunde 2004; 53(10): 623-627, DOI: 10.1055/s-2004-834413.
Bron

2. Oregon State University. "Zinc Deficiences A Global Concern." ScienceDaily. ScienceDaily, 17 September 2009. .
Bron

3. Karaca, Z., Tanrıverdi, F., Kurtoğlu, S., Tokalıoğlu, Ş., Unluhizarci, K., & Kelestimur, F. (2007). Pubertal arrest due to Zn deficiency: the effect of zinc supplementation. Hormones, 6 1, 71-4 .
Bron

4. Dr. J. P. Schuchardt, „Die Bedeutung von Eisen, Zink und Selen in der Ernährung des Menschen“, Ernährungs Umschau 57, 2010.
Bron

5. Elmadfa, I. und Leitzmann, C., Ernährung des Menschen, 6. Aufl. Stuttgart: Eugen Ulmer KG, 2019.
Bron

6. M. Gupta, V. K. Mahajan, K. S. Mehta, und P. S. Chauhan, „Zinc Therapy in Dermatology: A Review“, Dermatol Res Pract, Bd. 2014, 2014, doi: 10.1155/2014/709152.
Bron

7. P. Gandia u. a., „A bioavailability study comparing two oral formulations containing zinc (Zn bis-glycinate vs. Zn gluconate) after a single administration to twelve healthy female volunteers“, Int J Vitam Nutr Res, Bd. 77, Nr. 4, S. 243–248, Juli 2007, doi: 10.1024/0300-9831.77.4.243.
Bron

8. J. J. Keyzer, E. Oosting, B. G. Wolthers, und F. A. Muskiet, „Zinc absorption after oral administration of zinc sulfate“, Pharm Weekbl Sci, Bd. 5, Nr. 5, S. 252–253, Okt. 1983.
Bron

9. Deutsche Gesellschaft für Ernährung, „Vitamin C- und Zink-Tabletten verhindern oder heilen Erkältung nicht“. https://www.dge.de/presse/pm/vitamin-c-und-zink-tabletten-verhindern-oder-heilen-erkaeltung-nicht/ (zugegriffen Juni 18, 2018).
Bron

10. T. H. Han, J. Lee, und Y. J. Kim, „Hair Zinc Level Analysis and Correlative Micronutrients in Children Presenting with Malnutrition and Poor Growth“, Pediatr Gastroenterol Hepatol Nutr, Bd. 19, Nr. 4, S. 259–268, Dez. 2016, doi: 10.5223/pghn.2016.19.4.259.
Bron

11. Deutsche Gesellschaft für Ernährung, „Zink“. https://www.dge.de/wissenschaft/referenzwerte/zink/ (zugegriffen November, 2020).
Bron

12. Dhaliwai S et al. Effects of Zinc Supplementation on Inflammatory Skin Diseases: A Systematic Review of the Clinical Evidence. Am J Clin Dermatol 2020 Feb. 21
Bron

Abwehrkräfte stärken mit Zink
Barbara Becher, Abwehrkräfte stärken mit Zink, Karl F. Haug Verlag, in: MVS Medizinverlage Stuttgart GmbH & Co. KG, Erfahrungsheilkunde 2004; 53(10): 623-627, DOI: 10.1055/s-2004-834413.
Ga naar bron
Zinc Deficiences A Global Concern
Oregon State University. "Zinc Deficiences A Global Concern." ScienceDaily. ScienceDaily, 17 September 2009. .
Ga naar bron
Pubertal arrest due to Zn deficiency: the effect of zinc supplementation.
Karaca, Z., Tanrıverdi, F., Kurtoğlu, S., Tokalıoğlu, Ş., Unluhizarci, K., & Kelestimur, F. (2007). Pubertal arrest due to Zn deficiency: the effect of zinc supplementation. Hormones, 6 1, 71-4 .
Ga naar bron
Die Bedeutung von Eisen, Zink und Selen in der Ernährung des Menschen
Dr. J. P. Schuchardt, „Die Bedeutung von Eisen, Zink und Selen in der Ernährung des Menschen“, Ernährungs Umschau 57, 2010.
Ga naar bron
Ernährung des Menschen
Elmadfa, I. und Leitzmann, C., Ernährung des Menschen, 6. Aufl. Stuttgart: Eugen Ulmer KG, 2019.
Ga naar bron
Zinc Therapy in Dermatology: A Review
M. Gupta, V. K. Mahajan, K. S. Mehta, und P. S. Chauhan, „Zinc Therapy in Dermatology: A Review“, Dermatol Res Pract, Bd. 2014, 2014, doi: 10.1155/2014/709152.
Ga naar bron
A bioavailability study comparing two oral formulations containing zinc
P. Gandia u. a., „A bioavailability study comparing two oral formulations containing zinc (Zn bis-glycinate vs. Zn gluconate) after a single administration to twelve healthy female volunteers“, Int J Vitam Nutr Res, Bd. 77, Nr. 4, S. 243–248, Juli 2007, doi: 10.1024/0300-9831.77.4.243.
Ga naar bron
Zinc absorption after oral administration of zinc sulfate
J. J. Keyzer, E. Oosting, B. G. Wolthers, und F. A. Muskiet, „Zinc absorption after oral administration of zinc sulfate“, Pharm Weekbl Sci, Bd. 5, Nr. 5, S. 252–253, Okt. 1983.
Ga naar bron
Vitamin C- und Zink-Tabletten verhindern oder heilen Erkältung nicht
Deutsche Gesellschaft für Ernährung, „Vitamin C- und Zink-Tabletten verhindern oder heilen Erkältung nicht“. https://www.dge.de/presse/pm/vitamin-c-und-zink-tabletten-verhindern-oder-heilen-erkaeltung-nicht/ (zugegriffen Juni 18, 2018).
Ga naar bron
Hair Zinc Level Analysis and Correlative Micronutrients in Children Presenting with Malnutrition and Poor Growth
T. H. Han, J. Lee, und Y. J. Kim, „Hair Zinc Level Analysis and Correlative Micronutrients in Children Presenting with Malnutrition and Poor Growth“, Pediatr Gastroenterol Hepatol Nutr, Bd. 19, Nr. 4, S. 259–268, Dez. 2016, doi: 10.5223/pghn.2016.19.4.259.
Ga naar bron
Zink
Deutsche Gesellschaft für Ernährung, „Zink“. https://www.dge.de/wissenschaft/referenzwerte/zink/ (zugegriffen November, 2020).
Ga naar bron
Effects of Zinc Supplementation on Inflammatory Skin Diseases: A Systematic Review of the Clinical Evidence
Dhaliwai S et al. Effects of Zinc Supplementation on Inflammatory Skin Diseases: A Systematic Review of the Clinical Evidence. Am J Clin Dermatol 2020 Feb. 21
Ga naar bron
Recensies