Laatst bijgewerkt: 31-12-2020

Onze selectiecriteria

250Onderzochte producten

12Bestede uren

14Beoordeelde onderzoeken

400Verzamelde opmerkingen

Vitamine B12 is een van de bekendste vitamines vanwege haar belangrijke rol voor de werking van het menselijk lichaam. De vitamine zorgt voor de stofwisseling van bepaalde eiwitten, het behoud van het centrale zenuwstelsel en de productie van rode bloedcellen. Helaas zijn er bepaalde factoren die een negatieve invloed hebben op je vitamine B12-waarden en zo je gezondheid kunnen beschadigen.

Omdat het menselijk lichaam vitamine B12 niet zelf aan kan maken, is het belangrijk om deze in voldoende hoeveelheden uit je voeding te halen. Sommige mensen lopen echter een verhoogd risico op een vitamine B12-tekort, zoals vegetariërs en veganisten of mensen met bepaalde ziekten. In deze gids concentreren we ons op de dosis vitamine B12 die je elke dag nodig hebt om je gezondheid op peil te houden. Nieuwsgierig geworden? Lees snel verder!

Belangrijk om te weten

  • Vitamine B12 (cobalamine) is een wateroplosbare vitamine, die essentieel is voor de eiwitstofwisseling, de werking van het centrale zenuwstelsel en de productie van rode bloedcellen.
  • De dagelijkse dosis vitamine B12 is variabel en is afhankelijk van je leeftijd en andere factoren, zoals of je zwanger bent of last hebt van bepaalde ziekten.
  • Vitamine B12-supplementen zijn een effectieve manier om voldoende van deze belangrijke vitamine binnen te krijgen. Dit is vooral belangrijk voor vegetariërs, veganisten en mensen die om een andere reden een vitamine B12-tekort hebben.

De producten op de markt met de beste vitamine B12-dosis

Wil je beginnen met een vitamine B12-supplement, maar weet je niet waar je moet beginnen? Wees gerust! We hebben een selectie gemaakt van de producten met de beste vitamine B12-doses die je op de markt kunt vinden. Zo hopen we je te helpen een vitamine B12-supplement te vinden dat goed bij je behoeften past zodat je geen spijt krijgt van je aankoop.

Het beste multivitamine supplement met vitamine B12

Het multivitamine supplement van Sundt Supplementen bevat naast vitamine B12 ook vitamine A, D3, E, K2, B1, B2, B3, B5, B6, B9 en C. Het supplement bevat bovendien biotine, PABA, inositol en cholinebitartraat. Het zit dan ook boordevol nuttige stoffen die je lichaam in één keer van alle noodzakelijke voedingsstoffen voorzien.

Het product is suiker- en glutenvrij en volledig geschikt voor vegetariërs en veganisten. De druppels zijn liposomaal, waardoor je lichaam ze in een hogere en betere concentratie opneemt dan andere, meer traditionele supplementen.

De tabletten met de beste vitamine B12-dosis

Het vitamine B12-supplement van Lucovitaal heeft een uitstekende prijs-kwaliteitverhouding. Het supplement helpt vermoeidheid te verminderen en is goed voor het geheugen en de concentratie. De kauwtabletten zijn eenvoudig in te nemen en hebben een lekkere kersensmaak.

Vanwege de fijne smaak is het niet langer een straf om een supplement in te moeten nemen. Ben je vegetarisch en loop je een verhoogd risico op een vitamine B12-tekort? De Lucovitaal tabletten helpen je je vitamine B12-waarden effectief en snel aan te vullen.

De beste vitamine B12-smelttabletten

De inname van vitamine B12 via het mondslijmvlies onder de tong zorgt voor een optimale opname van de vitamine. De smelttabletten van Vitakruid komen in deze categorie als winnaar uit onze test. De hoge doseringen in combinatie met folaat, dragen bij aan een normaal metabolisme van eiwitten en glycogeen en het functioneren van het zenuwstelsel en het geheugen.

Na de inname merk je al snel dat je meer energie voelt. Het product bevat geen gluten, lactose, suiker of conserveermiddelen.

De beste vitamine B12-dosis om in een verhoogde behoefte te voorzien

Met Dagravit ben je verzekerd van een optimale aanvulling van vitaminen en mineralen op je dagelijkse voeding. De dosering van het supplement bevat exact de juiste hoeveelheid vitamine B12 voor een verhoogde behoefte aan de vitamine.

Dagravit vitamine B12 draagt bij aan extra energie bij vermoeidheid. De tabletten zijn eenvoudig en zonder water in te nemen. Het product is bovendien geschikt voor vegetariërs en veganisten en bevat geen gluten, kleurstoffen en lactose.

Je dagelijkse vitamine B12-dosis: Alles wat je moet weten

Vitamine B12 (cobalamine) is een wateroplosbare vitamine die van nature voorkomt in dierlijke producten zoals runderlever, mosselen, vis en vlees. De vitamine is essentieel voor de eiwitstofwisseling, de vorming van rode bloedcellen, de aanmaak van DNA en de werking van het centrale zenuwstelsel (1). Wil je meer weten over deze vitamine? Lees snel verder!

salade rijk aan b12

Vitamine B12 zit in dierlijke producten zoals melkproducten, vlees, vis en eieren.
(Bron: Tereshchenko: 111462127/ 123rf.com)

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid vitamine B12

Als je ouder wordt, neemt je dagelijkse behoefte aan vitamine B12 toe. Ook andere, meer specifieke situaties verhogen je behoefte aan de vitamine. Als je bijvoorbeeld zwanger bent of borstvoeding geeft, heb je meer vitamine B12 nodig om de groei van je baby en de productie van het moedermelk te bevorderen. In de onderstaande tabel vind je de dagelijkse behoeften aan vitamine B12 in elk van deze fasen:

Levensfase Dosis (microgram per dag)
0 tot 6 maanden 0,4
7 tot 12 maanden 0,5
1 tot 3 jaar 0,9
4 tot 8 jaar 1,2
9 tot 13 jaar 1,8
14 jaar en ouder 2,4
Zwangere vrouwen 2,6
Vrouwen die borstvoeding geven 2,8

*Tabel van de National Institutes of Health (NIH) (2).

Hoeveel vitamine B12 kun je uit voeding halen?

Om je te helpen ontdekken hoeveel vitamine B12 in de voedingsmiddelen zit die je thuis hebt liggen, vind je hieronder een handige tabel met een aantal voorbeelden van voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine B12:

Voedingsmiddel Hoeveelheid Vitamine B12 (microgram) Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor (niet-zwangere) volwassen
Rood vlees 100 gram (ongeveer het formaat van een handpalm) 2,5 104%
Gevogelte 100 gram (ongeveer het formaat van een handpalm) 0,6 25%
Melk 200 ml (1 glas) 1,24 52%
Kaas Een plakje 0,4 17%
Yoghurt 125 ml 0,6 25%
Eieren 1 groot ei 0,6 25%
Granen, verrijkt met vitamine B12 30 gram (1 kopje) 0,6 25%

Bezoek ons artikel over voedingsmiddelen met vitamine B12 als je meer wilt weten over hoe je meer vitamine B12 uit je voeding haalt: Voedingsmiddelen met vitamine B12, hoe neem je ze op in je dieet?

Hoe ontstaat een vitamine B12-tekort?

Zoals we eerder in deze shopgids al lieten zijn, zijn er bepaalde levensfasen of situaties die het risico op een vitamine B12-tekort verhogen. Een vitamine B12-tekort kan door verschillende oorzaken ontstaan. De situaties waar je het meest moet opletten zijn echter de volgende (3):

  1. Maag- en darmproblemen: Mensen met een glutenintolerantie zijn mogelijk niet in staat vitamine B12 uit voedsel op te nemen. Dit probleem kan zich ook voordoen bij mensen die recent een gastro-intestinale operatie hebben ondergaan om af te vallen (4, 5).
  2. Ouderen: Als je ouder wordt, kun je last krijgen van verschillende aandoeningen die de opname van vitamine B12 kunnen beïnvloeden, zoals bijvoorbeeld atrofische gastritis (6). Deze aandoening zorgt ervoor dat er niet genoeg maagzuren in het lichaam worden aangemaakt, die nodig zijn om voedsel af te breken en vitamine B12 op te nemen.
  3. Pernicieuze anemie: Dit is een bepaald soort bloedarmoede die kan ontstaan als gevolg van een auto-immuun gastritis. Het is een aandoening waarbij de slijmvlieslaag in de maag blijvend beschadigd kan zijn. Deze ziekte treft ongeveer 1 tot 2% van de volwassen bevolking. Het wordt gekenmerkt door het ontbreken van het stofje ‘intrinsic factor’, een essentiële component voor de opname van vitamine B12 (7).
  4. Vegetariërs en veganisten: Aangezien vitamine B12 van nature alleen in dierlijke producten zoals vlees en zeevruchten voorkomt, lopen vegetariërs en veganisten een verhoogd risico op een vitamine B12-tekort (8).
  5. Vrouwen die zwanger zijn of borstvoeding geven: Als je zwanger bent of borstvoeding geeft, heb je meer vitamine B12 nodig. Je loopt in deze levensfases een verhoogd risico op een tekort. Voedingsdeskundigen raden deze vrouwen daarom aan om vitamine B12-supplementen te gebruiken om hun waarden aan te vullen (9).
  6. Kinderen van veganistische vrouwen: Baby’s van vrouwen die geen dierlijke producten consumeren en geen supplementen gebruiken lopen een verhoogd risico op een tekort aan de vitamine. Deze aandoening kan permanente neurologische schade veroorzaken (10).

Wil je weten wat de gevolgen zijn van een vitamine B12-tekort? Ontdek alles in ons artikel over dit onderwerp: Vitamine B12-tekort, hoe herken je het en wat moet je doen?

vruchten rijk aan b12

Vegetariërs en veganisten worden aangeraden een vitamine B12-supplement te slikken of producten te gebruiken met toegevoegde vitamine B12. (Bron: Lola1960: 46898758/ 123rf.com)

Kun je ook teveel vitamine B12 innemen?

Aangezien vitamine B12 een wateroplosbare vitamine is, verlaat de overtollige vitamine B12 op een natuurlijke wijze, via de urine, het lichaam. Er is helaas nog weinig wetenschappelijk bewijs om een ​​aanvaardbare bovengrens vast te stellen voor de hoeveelheid vitamine B12 die je per dag kunt innemen (11). De gerespecteerde Vegan Society raadt echter aan om nooit meer dan 5000 microgram vitamine B12 per week in te nemen, om mogelijke nadelige effecten te vermijden (12).

Als er teveel vitamine B12 in je lichaam ophoopt, kun je zelfs last krijgen van een aandoening die ‘hypervitaminose B12’ wordt genoemd. Deze aandoening wordt in veel gevallen gekoppeld aan ziekten zoals neoplasmata, hematologische ziekten en leverproblemen. In zeer zeldzame gevallen kan de aandoening ook optreden na de inname van een supplement (13). Het is daarom altijd belangrijk om op het etiket of bij je huisarts te controleren hoeveel van het supplement je kunt gebruiken.

De meest voorkomende symptomen van hypervitaminose B12 zijn: wazig zien, maag- en darmstoornissen zoals braken en diarree en de vorming van bloedstolsels. Heb je last van één of meerdere van deze symptomen? Neem dan onmiddellijk contact op met een arts.

Dr. Michael KlaperAmerikaanse arts en veganistische gezondheidseducator
“Vitamine B12 zit in micro-organismen die in de aarde worden aangetroffen. Dieren krijgen bij het eten van voedsel van het land de micro-organismen en dus de vitamine B12 binnen, zodat de vitamine deel uit gaat maken van hun spieren en organen.”

Belangrijke voorzorgsmaatregelen voor de juiste vitamine B12-dosis

De inname van vitamine B12 is essentieel voor de werking van het menselijk lichaam. Zorg er daarom voor dat je altijd voldoende vitamine B12 binnenkrijgt. Veganisten worden aangeraden een vitamine B12-supplement te slikken of producten te gebruiken met toegevoegde vitamine B12.

Maar ook als je wel dierlijke producten consumeert, is het belangrijk om op te letten of je voldoende vitamine B12 in je dagelijkse voeding opneemt, hetzij uit voedingsmiddelen, natuurlijk of verrijkt, hetzij uit supplementen. De volgende bevolkingsgroepen dienen echter extra voorzichtig te zijn bij de inname van vitamine B12. Het gaat om mensen:

  • met hypervitaminose B12
  • met nier- of leverproblemen
  • die intolerant of allergisch zijn voor de actieve bestanddelen of hulpstoffen van een bepaald supplement
  • met neoplasmata

We raden bovendien aan om altijd goed de richtlijnen op het etiket te volgen. Heb je twijfels over de inname van een product? Neem dan contact op met je huisarts. Hij of zij zal je een passend advies kunnen geven over het gebruik van het supplement.

Waar moet je op letten bij je aankoop?

Vitamine B12 is ongetwijfeld een van de belangrijkste essentiële voedingsstoffen voor de werking van het menselijke lichaam. De vitamine zit alleen in dierlijke producten. Vegetariërs en veganisten worden daarom aangeraden een vitamine B12-supplement te slikken of producten te gebruiken met toegevoegde  vitamine B12. Als je overweegt een supplement te kopen, zijn er een aantal factoren waar je op moet letten. Hieronder zie je welke factoren dit zijn:

Toedieningswijze

Vitamine B12-supplementen zijn in verschillende vormen verkrijgbaar: van vaste tot vloeibare vorm. In de tabel hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste voordelen en de eventuele beperkingen van elk van hen:

Toedieningswijze Voordelen Nadelen
Tabletten en capsules Vaste doses.
Je kunt het supplement lang bewaren.
Goedkoper.
Kan magnesiumstearaat bevatten*.
De opname ervan kan worden beïnvloed door het maagzuur.
Kauwtabletten Vaste doses.
Aangename smaken.
Je kunt het supplement lang bewaren.
Kan magnesiumstearaat bevatten.
De opname ervan kan worden beïnvloed door de het maagzuur.
Smelttabletten Vaste doses.
Wordt goed opgenomen door het lichaam.
Je kunt het supplement lang bewaren.
Kan magnesiumstearaat bevatten.
Sommige supplementen hebben een onaangename smaak.
Druppels Bevat geen magnesiumstearaat.
Wordt goed opgenomen door het lichaam en heeft een directe beschikbaarheid.
Bevat een hogere concentratie vitamine B12.
Minder controle over de dosering.
Sommige supplementen hebben een onaangename smaak.
Het supplement is minder lang houdbaar.
Zonlicht kan het supplement aantasten.
Is vaak ietsje duurder dan de andere soorten supplementen.
Spray Bevat geen magnesiumstearaat.
Wordt goed opgenomen door het lichaam en heeft een directe beschikbaarheid.
Betere controle van de dosering.
Is eenvoudig toe te dienen.
Sommige supplementen hebben een onaangename smaak.
Het supplement is minder lang houdbaar.
Zonlicht kan het supplement aantasten.

*Magnesiumstearaat is een additief dat wordt gebruikt bij de productie van veel supplementen in de vorm van bijvoorbeeld tabletten. Het vermoeden bestaat dat magnesiumstearaat een negatieve invloed kan hebben op de opname van vitamine B12 en in hoge doses zelfs maag- en darmklachten en allergische reacties kan veroorzaken (14).

Interactie met andere medicijnen

De opname van vitamine B12 kan ook worden beïnvloed door het gebruik van bepaalde medicijnen. In de lijst hieronder vind je een aantal voorbeelden van medicijnen die van invloed zijn op de opname van vitamine B12 (2):

  • Geneesmiddelen tegen tuberculose zoals aminosalicylzuur
  • Colchicine, ontstekingsremmende middelen
  • Metformine, hypoglycemische middelen
  • Protonpompremmers, zoals omeprazol
  • Vitamine C

Als je structureel medicijnen gebruikt, raden we je daarom aan om een arts te raadplegen voordat je begint met een supplement. Zo verklein je het risico om last te krijgen van mogelijke ongewenste effecten.

oudere volwassene met stok

Ouderen zijn vatbaarder voor een vitamine B12-tekort.
(Bron: Lightfieldstudios: 125525953/ 123rf.com)

Vitamine B12 voor vegetariërs en veganisten

Vegetariërs en veganisten zijn waarschijnlijk de grootste gebruikers van vitamine B12-supplementen. Dat is ook wel te begrijpen aangezien plantaardige diëten van nature zeer weinig van deze voedingsstof bevatten. Naast supplementen kunnen vegetariërs en veganisten hun toevlucht zoeken in granen, sappen en  groentedranken die zijn verrijkt met vitamine B12. Zo krijgen ze toegang tot bronnen van vitamine B12 waarvoor geen dierlijke producten nodig zijn.

Ben je vegetarisch of veganist? Zoek dan altijd naar een product met een etiket dat aangeeft dat het artikel geschikt is voor jouw dieetwensen. Controleer ook of het product geen gelatine of andere grondstoffen bevat die worden gewonnen uit dierlijke bronnen.

Dr. Mauricio GonzálezInternist
“Een vitamine B12-tekort kan leiden tot bloedarmoede, psychische stoornissen en onomkeerbare neuronale schade.”

Methylcobalamine of cyanocobalamine, wat is beter?

Er zijn verschillende soorten vitamine B12. Methylcobalamine is een actieve vorm van de vitamine, in tegenstelling tot cyanocobalamine. Als gevolg van deze informatie denken sommige mensen nu ​​dat methylcobalamine een actievere vorm van vitamine B12 is, maar dit zou een mythe zijn.

Onderzoek heeft aangetoond dat alle vormen van ingenomen vitamine B12, of die nou actief of inactief zijn, door ons lichaam worden omgezet in cobalamine. Hierna wordt de cobalamine voor gebruik omgezet in zijn actieve vorm: methylcobalamine (15).

Samenvatting

Als je dierlijke producten eet, zou je in principe geen problemen moeten hebben om voldoende vitamine B12 binnen te krijgen. Je haalt dan waarschijnlijk genoeg van de vitamine uit je voeding. Ben je echter vegetarisch of veganistisch, dan loop je al snel een verhoogd risico op een tekort. Ook bepaalde maag- en darmproblemen kunnen de opname van de vitamine verminderen. In deze situaties is het nodig om je vitamine B12-waarden aan te vullen met supplementen of verrijkte voedingsmiddelen.

In principe wordt de consumptie, zelfs van hoge doses vitamine B12-supplementen, als veilig beschouwd. Sommige experts geven er echter de voorkeur aan om de hoeveelheid van de vitamine die via voedingssupplementen wordt ingenomen te beperken, om mogelijke nadelige effecten te voorkomen. Raadpleeg bij twijfel altijd je huisarts om te beslissen welke dosis vitamine B12 voor jou het meest geschikt is.

Heeft onze gids je geholpen om de noodzakelijke doses vitamine B12 te ontdekken? Vergeet dan niet om hieronder je reactie achter te laten of het artikel op social media te delen!

(Bron van de header afbeelding: Grechaniuk: 121683342/ 123rf.com)

Referenties (15)

1. Vitamina B12: MedlinePlus enciclopedia médica [Internet]. MedlinePlus. U.S. National Library of Medicine; 2020.
Bron

2. Datos sobre la vitamina B12. [Internet]. National Institute of Health; 2016.
Bron

3. Office of Dietary Supplements – Vitamin B12 [Internet]. NIH Office of Dietary Supplements. U.S. Department of Health and Human Services; 2020
Bron

4. Krasinski S y Cols. Fundic Atrophic Gastritis in an Elderly Population. Effect on Hemoglobin and Several Serum Nutritional Indicators [Internet]. Journal of the American Geriatrics Society. 1986;34(11).
Bron

5. Andrews GR, Haneman B, Arnold BJ, Booth JC, Taylor K. Atrophic Gastritis in The Aged [Internet]. Australasian Annals of Medicine. 1967;16(3):230–5.
Bron

6. Carmel R. 10 Malabsorption of food cobalamin [Internet]. Baillière’s Clinical Haematology. 1995;8(3):639–55.
Bron

7. Andres E. B12 Deficiency: A Look Beyond Pernicious Anemia [Internet]. The Journal of Family Practice. 2007.
Bron

8. Dietary reference intakes for thiamin, riboflavin, niacin, vitamin B₆, folate, vitamin B₁₂, pantothenic acid, biotin, and choline [Internet]. Washington, D.C.: National Academy Press; 2000.
Bron

9. Kaiser L. Position of the American Dietetic Association: Nutrition and Lifestyle for a Healthy Pregnancy Outcome [Internet]. Journal of the American Dietetic Association. 2008
Bron

10. Schenck U, Götze C, Koletzko B. Persistence of Neurological Damage Induced by Dietary Vitamin B-12 Deficiency in Infancy [Internet]. Archives of disease in childhood; 1997.
Bron

11. Niveles Máximos De Ingesta Admisible [Internet]. Agencia Española de Seguridad Alimentaria y Nutrición. 2006.
Bron

12. What Every Vegan Should Know About Vitamin B12 [Internet]. The Vegan Society. 2020.
Bron

13. Zulfiqar AA, Andres E, Villalba NL. Hipervitaminosis b12. Nuestra experiencia y una revisión [Internet]. Medicina Buenos Aires. 2019;79(5).
Bron

14. A T. Magnesium Stearate: An Underestimated Allergen. Journal of Biological Regulators and Homeostatic Agents. 2012.
Bron

15. Obeid R, Fedosov SN, Nexo E. Cobalamin coenzyme forms are not likely to be superior to cyano- and hydroxyl-cobalamin in prevention or treatment of cobalamin deficiency. Molecular Nutrition & Food Research. 2015;59(7):1364–72.
Bron

Waarom kun je me vertrouwen?

Officiële website
Vitamina B12: MedlinePlus enciclopedia médica [Internet]. MedlinePlus. U.S. National Library of Medicine; 2020.
Ga naar bron
Officiële website
Datos sobre la vitamina B12. [Internet]. National Institute of Health; 2016.
Ga naar bron
Officiële website
Office of Dietary Supplements – Vitamin B12 [Internet]. NIH Office of Dietary Supplements. U.S. Department of Health and Human Services; 2020
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Krasinski S y Cols. Fundic Atrophic Gastritis in an Elderly Population. Effect on Hemoglobin and Several Serum Nutritional Indicators [Internet]. Journal of the American Geriatrics Society. 1986;34(11).
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Andrews GR, Haneman B, Arnold BJ, Booth JC, Taylor K. Atrophic Gastritis in The Aged [Internet]. Australasian Annals of Medicine. 1967;16(3):230–5.
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Carmel R. 10 Malabsorption of food cobalamin [Internet]. Baillière’s Clinical Haematology. 1995;8(3):639–55.
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Andres E. B12 Deficiency: A Look Beyond Pernicious Anemia [Internet]. The Journal of Family Practice. 2007.
Ga naar bron
Tekstboek
Dietary reference intakes for thiamin, riboflavin, niacin, vitamin B₆, folate, vitamin B₁₂, pantothenic acid, biotin, and choline [Internet]. Washington, D.C.: National Academy Press; 2000.
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Kaiser L. Position of the American Dietetic Association: Nutrition and Lifestyle for a Healthy Pregnancy Outcome [Internet]. Journal of the American Dietetic Association. 2008
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Schenck U, Götze C, Koletzko B. Persistence of Neurological Damage Induced by Dietary Vitamin B-12 Deficiency in Infancy [Internet]. Archives of disease in childhood; 1997.
Ga naar bron
Officiële gids
Niveles Máximos De Ingesta Admisible [Internet]. Agencia Española de Seguridad Alimentaria y Nutrición. 2006.
Ga naar bron
Officiële website
What Every Vegan Should Know About Vitamin B12 [Internet]. The Vegan Society. 2020.
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Zulfiqar AA, Andres E, Villalba NL. Hipervitaminosis b12. Nuestra experiencia y una revisión [Internet]. Medicina Buenos Aires. 2019;79(5).
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
A T. Magnesium Stearate: An Underestimated Allergen. Journal of Biological Regulators and Homeostatic Agents. 2012.
Ga naar bron
Wetenschappelijk artikel
Obeid R, Fedosov SN, Nexo E. Cobalamin coenzyme forms are not likely to be superior to cyano- and hydroxyl-cobalamin in prevention or treatment of cobalamin deficiency. Molecular Nutrition & Food Research. 2015;59(7):1364–72.
Ga naar bron
Recensies